Głos Węgrowa i Okolic
03 - 05 - 2017

Konstytucja 3 Maja z Liwem w tle

Reklama

Organizowane przez władze i społeczeństwo Węgrowa obchody kolejnych rocznic uchwalenia Konstytucji 3 Maja są okazją do podkreślenia jej znaczenia oraz reform Sejmu Wielkiego. Na przypomnienie zasługują także posłowie ziemi liwskiej, którzy czynnie uczestniczyli w jej przygotowywaniu i uchwalaniu oraz poparcie, jakiego udzieliła dla tego dzieła liwska szlachta.

Wybitny polski historyk Władysław Smoleński w dziele zatytułowanym “Ostatni rok Sejmu Wielkiego” do grona tego zaliczył posłów liwskich: Piusa Kicińskiego, Onufrego Oborskiego oraz Józefa Grzybowskiego. Posłowie ci w dniu 2 maja podpisali dokument tak zwanej Assekuracji. Czwarty poseł liwski Florian Cieszkowski nie był obecny podczas uchwalania Konstytucji. Poparcia dla niej udzielili pochodzący z ziemi liwskiej senatorowie: Kacper Cieciszowski, biskup kijowski i Józef Oborski, kasztelan ciechanowski i marszałek dworu prymasa.

Posłami na Sejm Wielki, byli także Szczepan Zambrzycki, stolnik liwski i poseł z ziemi nurskiej oraz posiadajacy dobra w ziemi liwskiej Jan Stanisław Krasnodębski, łowczy i poseł podlaski, którzy także popierali reformy uchwalane w latach 1788-1792. Znaczenie Konstytucji dla dalszych losów naszego narodu najlepiej podkreślił wybitny znawca czasów stanisławowskich Tadeusz Korzon , który ostatni rozdział swojego dzieła “Dzieje Polski” w zarysie (wydanie drugie 1880-1881) poświęcony okresowi międzyrozbiorowemu zatytułował “Odrodzenie w upadku”. W przekonaniu tego historyka podstawą odrodzenia był sojusz szlachty i mieszczaństwa. Przyjęcie Konstytucji 3 Maja nie oznaczało „wzięcia rozbratu z tradycją, skoro zachowano nietknięte takie << kamienie węgielne >> owej <<odwiecznej budowy narodowej >> jak poszanowanie osoby, własności i wolności obywatelskiej, samorząd oraz nazwę Rzeczypospolitej”.
Uchwalenie pierwszej w Europie i drugiej po amerykańskiej konstytucji było możliwe dzięki współpracy podczas obrad Sejmu Wielkiego stronnictwa dworskiego i stronnictwa patriotycznego. Posłowie liwscy należeli do stronnictwa dworskiego. O jego wpływach wśród szlachty ziemi liwskiej decydowało kilka rodzin zamożnej szlachty powiązanych z dworem Stanisława Augusta Poniatowskiego. Do elity politycznej i majątkowej ziemi należały rodziny Cieciszowskich, Cieszkowskich, Grzybowskich, Oborskich, Rudzińskich i Wodzińskich. W trakcie elekcji 1764 roku udzieliły one poparcia dla kandydatury Stanisława Poniatowskiego. Zabiegał o nie zaufany wspólpracownik Czartoryskich i Poniatowskich, cześnik liwski Kazimierz Karaś, który po koronacji Stanisława Augusta został mianowany marszałkiem dworu królewskiego i kasztelanem wiskim. Z protekcji jego korzystać będzie wielu liwskich polityków. Elektorzy z rodzin należących do miejscowej elity nagrodzeni zostali wysokimi urzędami ziemskimi liwskimi. Do grona senatorów awansowali elektorzy: Krzysztof Cieszkowski został kasztelanem liwskim, Józef Oborski – kasztelanem ciechanowskim. Zwolniony przez Kazimierza Karasia urząd cześnika liwskiego otrzymał Karol Wodziński, podkomorzyc. Mianowany w 1782 roku starostą nurskim należał do grona wiernych stronników monarchy.

Podczas powstania kościuszkowskiego był organizatorem i generałem pospolitego ruszenia ziemi czerskiej. W czasach Księstwa Warszawskiego został kasztelanem. Adam Cieciszowski , sekretarz , a nastepnie szef gabinetu królewskiego został pisarzem wielkim koronnym. Senatorem był brat Adama, Kacper Cieciszowski biskup kijowski, który karierę duchowna rozpoczynał od godności plebana infułata liwskiego. Trzeci z braci, Ignacy Cieciszowski, podkomorzy, wielokrotny poseł liwski był sędzią sądów marszałkowskich. O jego pozycję na dworze, po śmierci brata Adama, który zmarł w 1782 roku, dbali mężowie córek podkomorzego: Pius Kiciński, szef gabinetu królewskiego, mąż Franciszki oraz Józef Deszert, sekretarz królewski ożeniony z Marianną Cieciszowską. Ważną rolę w stronnictwie dworskim na terenie ziemi liwskiej odgrywali cieszący się protekcją królewskiego brata, prymasa Michała Poniatowskiego, bracia Józef i Onufry Oborscy. Józef, kapitan artylerii koronnej za udział w pościgu za konfederatami barskimi, którzy w nocy z 3 na 4 listopada 1771 roku porwali Stanisława Augusta otrzymał wiele dowodów królewskiej łaski. Został pułkownikiem wojsk koronnych (1772) oraz otrzymał prawem kaduka wsie w ziemi warszawskiej i liwskiej. Kolejne dobra przyznał mu sejm rozbiorowy 1773-1775. W dniu 24 września 1779 roku został kasztelanem ciechanowskim. Był członkiem Rady Nieustającej, kawalerem orderów św. Stanisława i Orła Białego. Prymas Michał Poniatowski w 1784 roku mianował go prezesem administracji, marszałkiem dworu, starostą generalnym miast arcybiskupich. Powierzył mu także komendę nad milicją nadworną. Młodszy brat kasztelana, Onufry Oborski, zarządzał położonymi w ziemi liwskiej dobrami biskupstwa poznańskiego. Pierwszą nominację na skarbnika liwskiego otrzymał w 1768 roku. W 1772 roku został mianowany generał – adiutantem buławy wojsk litewskich. Awans na generała-majora oraz godność szambelana otrzymał w 1775 roku.

W 1783 roku został łowczym, a w 1787 roku podstolim liwskim. Od 1789 roku jest sędzią ziemskim liwskim. O mandaty poselskie Onufrego Oborskiego i Piusa Kicińskiego na Sejm Wielki osobiście zabiegał Michał Poniatowski. Czuwający nad przebiegiem sejmików elekcyjnych na Mazowszu prymas skierował przed sejmikiem elekcyjnym do wpływowych urzędników ziemskich listy z prośbą o poparcie dla tych kandydatów. W liście do Dominika Gujskiego, skarbnika liwskiego pisał:
„Dawne i wielorakie Wać Pana z imieniem Oborskich związki konexye nie potrzebują pewnie nowego z mojej strony zachęcania, abyś raczył ze swymi przyjaciółmi, czynnie i skutecznie promować do poselstwa z ziemi liwskiej J.W. Oborskiego, podstolego liwskiego, a to w koleżeństwie z J.W. Kicińskim. Czyń to jednak za obydwoma, uniżoną zanoszę prośbę, tym chętniej iże w zdarzających się okazjach rad będę nawzajem dawać dowody swojej przyjaźni”. Oborski i Kiciński zostali posłami. W dniu 16 listopada 1790 roku podczas sejmiku elekcyjnego mającego dokonać wyboru nowych posłów o funkcję tą rywalizowali: Józef Grzybowski, podstoli liwski, Florian Cieszkowski, starosta kleszczelowski oraz Mateusz Roguski, szambelan królewski. Posłami drugiej kadencji zostali Grzybowski i Cieszkowski. Spośród posłów liwskich szczególnie aktywny podczas obrad sejmowych był Pius Kiciński, szef gabinetu królewskiego. W swoich licznych wystąpieniach umiejętnie wykorzystywał rosnącą niechęć szlachty do magnatów. Kreując się na obrońcę ubogiej szlachty kilkakrotnie przyczynił się do zwycięstwa projektów ustaw popieranych przez króla. Jesienią 1790 roku odniósł sukces w walce o prawo króla do mianowania senatorów.
Wystąpieniem podczas obrad w dniu 21 lutego 1791 roku wpłynął Kiciński na przyjęcie uchwały o ochronie czasu sejmowego. Jego płomienna mowa wygłoszona w dniu 3 maja miała wpływ na uzyskanie zgody posłów na Ustawę Rządową. Podczas jej uchwalania nieobecni w stolicy byli bracia Cieszkowscy, Krzysztof, kasztelan liwski i Florian, poseł ziemi liwskiej. Szlachta liwska akceptowała dokonane zmiany. Poparcie dla Konstytucji zadeklarowała w dniu 11 lipca 1792 roku Komisja porządkowa cywilno –wojskowa ziemi liwskiej. List komisji do Stanisława Augusta opublikowała w dniu 23 lipca „Gazeta Narodowa i Obca”. Czytamy w nim: „Oddałeś mądry królu w konstytucji 3.maia, pod łaskawym i o dobro oyczyzny troskliwym twoim panowaniem ustanowioney, winny dług króla oyczyźnie, iey uszczęśliwienie i aby Bóg , dla trwałości onego, przydał W. K.M ci życia, życzeniem iest ziemi Liwskiey, które kom. Cyw. Woysk. na ręce P. Kajetana Karasia Podk:Nadw. W.K. Mci (dobrotliwym Onego W. K. Mci polecając względom) z głębokim uszanowaniem u tronu pańskiego składa”.
Poparcie reform przez szlachtę liwską nie oznaczało akceptacji wszystkich decyzji Sejmu Wielkiego. Krytycznie odnoszono się do masowych nobilitacji mieszczan, a także do ograniczania praw politycznych uboższej szlachty, która dominowała w ziemi liwskiej. Nie miało to jednak wpływu na udzielane poparcie Konstytucji. Komplikująca się sytuacja polityczna na przełomie 1791 i 1792 roku powodowała, że Stanisław August oraz zwolennicy reform przywiązywali dużą wagę do przebiegu i uchwał sejmików deputackich i gospodarczych zwołanych na 14 lutego 1792 roku. Miały one zapewnić powszechną akceptację dokonanych na sejmie zmian oraz pozbawić przeciwników argumentów, że nie jest przez szlachtę akceptowany „zamach stanu”, który miał dokonać się w dniu 3 maja. W tym celu zaufana grupa osób mających autorytet i pozycję w poszczególnych ziemiach miała być obecna na sejmikach i wpływać „na ogół szlachty w duchu interesów stronnictwa konstytucyjnego. Według redakcji Kołłątaja i Ignacego Potockiego kancelarya królewska wygotowała i rozesłała do obywateli kilkaset listów w tej sprawie. Po większej części, pomijając dopiski Stanisława Augusta, były jednobrzmiące: zapewniały, że mocarstwa obce w interesa Rzeczypospolitej wdawać się nie myślą, że przyszłość kraju jest pewną, jeżeli nie okaże się rozterka wewnętrzna, jeżeli sejmiki odprawią się spokojnie i zgodnie. Do obywateli znaczniejszych pisał Stanisław August własnoręcznie, brał wielu na siebie Kołłątaj, niektórych prymas” .

W ziemi liwskiej zadanie czuwania nad przebiegiem sejmiku otrzymali podkomorzy Ignacy Cieciszowski oraz poseł Onufry Oborski. Przygotowania do sejmiku omówił z nimi osobiście Stanisław August. O poczynionych ustaleniach poinformował król Krzysztofa Cieszkowskiego, kasztelana liwskiego w liście z 6 lutego 1792 roku. Obrady trwającego od 14 do 18 lutego sejmiku w Liwie, który zagajał podkomorzy Ignacy Cieciszowski przebiegły zgodnie z wolą monarchy. Marszałkiem wybrano popularnego wśród szlachty Michała Cieszkowskiego, chorążego liwskiego. Popularność zawdzięczał swojemu sprzeciwowi przeciwko narzuconemu ziemi liwskiej wyborowi Adama Ponińskiego na posła w 1773 roku. Podczas Sejmu Wielkiego przypomniał to poseł Pius Kiciński. Sejm uchwalił podziękowanie dla Cieszkowskiego, a król odznaczył go orderem św. Stanisława. Sejmik lutowy, którego był marszałkiem jednogłośnie uchwalił podziękowanie szlachty liwskiej dla króla „za jego ojcowską troskę… iż raczył dobrotliwie ojczyznę naszą w tym stanie znaczenia i postronnych postawić, w którym wybiwszy nas z podległości, przywrócił dawną sławę imienia polskiego i przyzwoitą innym narodom konsyderacyą, a to przez wznazmocnienie sił krajowych, pomnożenie skarbu i ustawę stałego rządu, przez co dal popierwsze onym przywraca ć nie tylko obcym narodom ale i nas przeświadczył, że rząd dobry upadłe dźwiga narody, zaszczyty i że je nie tylko wewnętrznie ale i zewnętrznie czyni trwałe i bezpieczne” .

Zebrana w Liwie szlachta zaleciła posłom ziemi liwskiej by uchwałę sejmikową przedłożyli królowi oraz przekazali „prawdziwą wdzięczność j.w. marszałkom sejmowym za prace i trudy ciągle podejmowane, a wraz zapewnią n.kr.j.p.n.m. i sejmujące stany, iż na obronę zbawiennej dla narodu naszego zapadłej rządowej ustawy majątki i życia nasze nieść gotowi jesteśmy”. W marcu 1792 roku uchwałę sejmiku liwskiego prezentował podczas obrad sejmowych poseł Florian Cieszkowski.

Szlachta liwska była wierna swoim deklaracjom o poparciu Konstytucji 3 Maja. Świadczą o tym ofiary na wojsko składane podczas wojny z Rosją w 1792 roku, opór przed przystapieniem do konfederacji targowickiej oraz liczny udział w pospolitym ruszeniu podczas powstania 1794 roku.

Mirosław Roguski

Stowarzyszenie Zamek Liw

Mateusz Majewski

WARTO ZOBACZYĆ

8 maja w Starostwie Powiatowym w Węgrowie odbyło się spotkanie dotyczące zagospodarowania doliny Liwca pod kątem turystycznym i użytkowym. Na zaproszenie Wicestarosty Haliny Ulińskiej przybyli: [...]

Rekreacyjna góra

15.05.2017

Na początku maja na Sowiej Górze odbyła się uroczystość otwierająca udoskonalony punkt widokowy. Inwestycja w tym miejscu została rozpoczęta już w ubiegłym roku i kosztowała gminę Liw ok. 70 tys. [...]

Organizowane przez władze i społeczeństwo Węgrowa obchody kolejnych rocznic uchwalenia Konstytucji 3 Maja są okazją do podkreślenia jej znaczenia oraz reform Sejmu Wielkiego. Na przypomnienie [...]

Węgrowscy funkcjonariusze zatrzymali dwóch kierowców pod wpływem alkoholu. Jeden z nich nie posiadł uprawnień do kierowania, a drugi poszukiwany był przez sąd do odbycia kary w zakładzie karnym. [...]

Zapinacie pasy?

30.03.2017

Policjanci postanowili sprawdzić, czy mieszkańcy powiatu stosują się do obowiązku zapinania pasów bezpieczeństwa. Jak się okazało, wielu z nas przymyka na to oko.  24 i 25 marca na terenie [...]