03 - 05 - 2018

Radosław Łuszczyński: Pierwsi, ale nie bez przeszkód

Reklama 

Rozpoczął się maj, czyli miesiąc obfity w patriotyczne uniesienia. Głównie za sprawą Święta Konstytucji 3 Maja, którą będziemy świętować już po raz 227. Z tej okazji o znaczeniu tego święta, genezie konstytucji, trudach w jej ustanawianiu i ciemiężonej pamięci Polaków porozmawialiśmy z historykiem Radosławem Łuszczyńskim.

 

 

Mateusz Majewski: Jaka jest geneza naszej osławionej Konstytucji 3 Maja? Wiemy, że to pierwsza konstytucja w Europie, i druga na świecie. Ubiegły nas tylko Stany Zjednoczone.

Radosław Łuszczyński: Konstytucja 3 maja, a właściwie Ustawa Rządowa z dnia 3 maja 1791 roku została uchwalona podczas Sejmu Czteroletniego, obradującego w latach 1788-1792.  Prace nad ustawą rozpoczęły się we wrześniu 1789 roku, a autorami projektu Konstytucji byli: król Stanisław August Poniatowski, Scipione Piattoli – osobisty sekretarzkróla, Aleksander Linowski, Stanisław Małachowski, Ignacy Potocki, Stanisław Staszic oraz Hugo Kołłątaj, który zredagował ostateczny tekst ustawy. 25 marca 1791 roku projekt Konstytucji był gotowy.

 

Dla wspomnianych autorów opracowanie tego dokumentu raczej nie było najlżejszym kawałkiem przysłowiowego chleba?

Oczywiście ustanowienie Konstytucji nie odbyło się bez przeszkód. Niektórzy badacze zarzucają autorom projektu zamach stanu, ponieważ prace nad ustawą odbywały się poza Sejmem bez zachowania obowiązujących procedur i regulaminów. Termin posiedzenia   Sejmu planowany na 5 maja skrócono o dwa dni.  Było to bardzo zręczne posunięcie. Zwolennicy reform przyspieszyli bieg wydarzeń. 3 maja projekt Konstytucji trafił pod obrady. Konstytucja została uchwalona w najbardziej sprzyjającym okresie, ponieważ większość przeciwników zmian ustrojowych przebywała jeszcze na urlopie wielkanocnym. Po kilku godzinach obrad, ignorując postulaty zgłaszane przez posłów opozycji, Sejm przyjął ustawę.

 

Czym zatem był i ciągle jest dla nas ten dokument?

Konstytucja była ustawą regulującą ustrój państwa, wypracowanym kompromisem Stronnictwa Patriotycznego i Stronnictwa Królewskiego, którego celem była naprawa stosunków wewnętrznych w Rzeczpospolitej Obojga Narodów. Postanowienia konstytucji centralizowały państwo, znosząc odrębność między Koroną i Litwą, ustanawiając jednolity rząd, skarb i wojsko. Konstytucja wprowadziła trójpodział władzy, która podzieliła się na władzę wykonawczą, ustawodawczą i sądowniczą. Władzę ustawodawczą sprawować miał dwuizbowy Sejm. Władzę wykonawczą powierzono Królowi i Straży Praw (Radzie Królewskiej), w skład której wchodziło pięciu powołanych przez Króla ministrów. Konstytucja przeprowadzała reorganizację sądownictwa, powoływała stale urzędujące sądy ziemskie i miejskie oraz sprawujący nad nimi nadzór Trybunał Koron i sąd asesorski. Dokument znosił wolną elekcję, ustanawiając dziedziczność tronu i liberum veto, które przez wielu historyków uważane jest za główną przyczynę upadku Rzeczpospolitej. Ustawa wprowadzała również ważne reformy społeczne, częściowe równouprawnienie mieszczan oraz tolerancję religijną.Uchwalenie Konstytucji odbiło się szerokim echem w całej Europie. O jej znaczeniu dyskutowano w wielu środowiskach. Irlandzki polityk i filozof, twórca nowoczesnego konserwatyzmu Edmund Burke, tak oto pisał o jej znaczeniu:,,Jak  dotąd, jest to  niezawodnie najczystsze dobrodziejstwo, jakie kiedykolwiek ludzkość spotkało’’.

 

Niestety, pierwotnie efekty wspomnianego dobrodziejstwa były jednak mizerne.
Niestety, próba uzdrowienia państwa nie powiodła się. Konstytucja przetrwała tylko czternaście miesięcy.Reformy Sejmu Czteroletniego mocno ograniczały wpływy rosyjskiej carycy Katarzyny II w Polsce, prawnie odrzucały protektorat rosyjski oraz przywracały niepodległość Rzeczpospolitej. Konstytucja godziła również w pozycję polskich magnatów, którzy starali się za wszelką cenę utrzymać stary ustrój państwa. Na skutek zabiegów dyplomatycznych Targowiczan, do których należeli Stanisław Szczęsny Potocki, Franciszek Ksawery Branicki i Seweryn Rzewuski, do kraju wkroczyła stutysięczna armia rosyjska, rozpoczynając wojnę z Polską i przekreślając tym samym wdrożenie przeprowadzonych reform.

 

Niemniej, sam fakt, Polacy uchwalili tego typu dokument jako pierwszy naród w Europie jest powodem do dumy. Rokrocznie wspominamy ten fakt podczas zbliżających się obchodów Święta Konstytucji.

Konstytucja 3 Maja byłapierwszą ustawą zasadniczą porządkującą ustrój prawny Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Pierwszą w Europie i drugą na świecie (po Konstytucji Stanów Zjednoczonych z 1787 r.) ustawą regulującą organizację państwa, prawa i obowiązki obywateli. Była wielkim osiągnięciem narodu i dlatego teżdo dziś stanowi ważny element pamięci zbiorowej Polaków.

 

Pamięci, którą jednak próbowano zakłócić.

W okresie zaborów, celebrowanie rocznicy Konstytucji Majowej było zakazane. Pomimo utraty państwowości, pamięć o Konstytucji pozwalała podtrzymywać dążenia niepodległościowe i kształtowała świadomość narodową Polaków. Po raz pierwszy 3 Maja został ogłoszony świętem narodowym mocą ustawy sejmowej z dnia 29 kwietnia 1919 roku.  W czasie II wojny światowej obchodzenie święta trzeciomajowego było symbolem oporu i walki z okupantem. W okresie powojennym władze komunistyczne zabroniły publicznego upamiętniania Święta 3 Maja, ze względu na ich charakter narodowo-katolicki. W styczniu 1951 roku Święto Konstytucji zostało oficjalnie zniesione. W okresie PRL-u wszelkie próby manifestowania rocznicy 3 Maja podejmowane przez środowiska opozycyjne, były tłumione przez milicję. Jako alternatywę dla Święta Konstytucji, propaganda komunistyczna nagłaśniała Święto Pracy. Przełom przyniósł rok 1981. Władza ludowa złagodziła ton, organizując oficjalne obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji. Ostatecznie święto przywrócono po zmianach ustrojowych w 1989 roku. W kwietniu 1990 roku Polski Parlament ustanowił dzień 3 maja świętem narodowym.

 

Mateusz Majewski

WARTO ZOBACZYĆ

24 maja na obiektach Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych w Węgrowie Akademia Siatkarskich Ośrodków Szkolnych podsumowała sezon 2017/2018.   Akademia finansowana jest ze środków powiatu [...]

Do nieprawdopodobnej wręcz historii doszło w piątek około godz. 18 na trasie Ruchna – Szaruty. Wedle naszych informatorów, dwa pojazdy z zamaskowanymi sprawcami próbowały zatrzymać samochód [...]

  21 maja na Rynku Mariackim nastąpiło otwarcie wystawy „Ojcowie Niepodległości” przygotowanej przez Instytut Pamięci Narodowej przy okazji 100-lecia Niepodległości.   Wystawa [...]

Wengroove HIP-HOP Festiwal już po raz trzeci zagości na Rynku Mariackim w malowniczym Węgrowie. 28 lipca fani rapu będą mogli wziąć udział w największym na wschód od Warszawy letnim festiwalu [...]