materiały partnera
Darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Pojęcie to nie zostało w ustawie zdefiniowane, a jego treść wypełnia orzecznictwo. Przyjmuje się, że chodzi o zachowanie skierowane przeciwko darczyńcy, nacechowane złą wolą i wykraczające poza zwykłe konflikty rodzinne czy niespełnienie oczekiwań. Za rażącą niewdzięczność uznaje się między innymi naruszenie nietykalności cielesnej, poważne zniewagi, pozostawienie darczyńcy bez opieki w chorobie mimo istniejącego obowiązku oraz uporczywe uchylanie się od pomocy w sytuacji, gdy była ona niezbędna i możliwa do udzielenia.
Rozróżnienie to bywa źródłem rozczarowań. Sama zmiana relacji, ochłodzenie kontaktów, sprzedaż darowanej nieruchomości, odmienne poglądy czy nawet trwały konflikt rodzinny zwykle nie wystarczają. Podobnie zachowania jednorazowe, wynikające z uniesienia albo sprowokowane przez samego darczyńcę, oceniane są jako niespełniające ustawowej przesłanki. Sąd bada całokształt relacji między stronami, a nie pojedyncze zdarzenie wyrwane z kontekstu — dlatego materiał dowodowy w tych sprawach ma znaczenie rozstrzygające.
Kancelaria prowadzi sprawy z zakresu prawa cywilnego, w tym postępowania dotyczące odwołania darowizny i rozliczeń między członkami rodziny.
Darowizna nie może zostać odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Termin ten jest krótki i bywa najczęstszą przyczyną niepowodzenia takich spraw — osoby pokrzywdzone zwlekają, licząc na poprawę relacji, po czym okazuje się, że uprawnienie wygasło. Przy zachowaniach o charakterze ciągłym termin liczy się zwykle od ostatniego zdarzenia składającego się na stan rażącej niewdzięczności, jednak ocena ta zależy od okoliczności konkretnej sprawy.
Odwołanie następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie. Powinno wskazywać darowiznę, której dotyczy, oraz opisywać zachowania uzasadniające odwołanie — ogólnikowe stwierdzenie o niewdzięczności bywa łatwe do zakwestionowania. Oświadczenie warto doręczyć w sposób pozwalający wykazać jego datę. Samo złożenie oświadczenia nie przenosi jednak z powrotem własności nieruchomości: rodzi jedynie obowiązek zwrotu przedmiotu darowizny. Jeżeli obdarowany dobrowolnie tego nie uczyni, konieczne jest wytoczenie powództwa o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności.
Odwołanie jest wyłączone, jeżeli darczyńca przebaczył obdarowanemu; przebaczenie nie wymaga szczególnej formy, wystarczy, że nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Uprawnienie do odwołania mogą w wyjątkowych sytuacjach wykonać spadkobiercy darczyńcy — gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił go życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była jego śmierć.
Odwołanie darowizny ma znaczenie wykraczające poza relację darczyńcy z obdarowanym. Skuteczne odwołanie oznacza powrót przedmiotu do majątku darczyńcy, a więc — po jego śmierci — wejście do masy spadkowej i objęcie zasadami dziedziczenia. Ma to bezpośrednie przełożenie na sytuację pozostałych spadkobierców, zwłaszcza gdy darowana nieruchomość stanowiła zasadniczy składnik majątku. Z tego względu kwestia ta bywa podnoszona również w sporach o zachowek i przy dziale spadku.
Zagadnienia te wiążą się ściśle ze sprawami spadkowymi, które kancelaria prowadzi na wszystkich etapach. Aby ocenić sytuację w swojej sprawie, skontaktuj się z kancelarią — termin na odwołanie darowizny jest krótki.
Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i edukacyjny. Nie stanowi porady prawnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy prawnej. W celu uzyskania profesjonalnej pomocy prawnej prosimy o kontakt z kancelarią.
